‘Modal shift’ is een structurele overheveling van ladingstromen van de ene vervoerswijze (modaliteit) naar een andere. Het gaat in de praktijk vooral om modal shift van wegvervoer naar binnenvaart of trein.  

Niet elke lading is er geschikt voor, blijkt uit diverse studies en ook al na een beetje logisch nadenken: niemand zal beweren dat wegtransport en niet de binnenvaart de beste modaliteit is om grootschalige ladingen van bijvoorbeeld kolen vanuit de Rotterdamse haven zonder hoge tijdsdruk naar Duitsland te vervoeren. En de binnenvaart is niet in staat supermarkten in wijkcentra te bevoorraden. Een beperkt aantal stromen, veelal in containers, langs bepaalde vervoersassen en over langere afstanden, dus vaak internationaal, leent zich voor een eventuele modal shift. 

Duurzaamheidsoverwegingen

Toch wordt modal shift vaak als wenselijk gezien. Ook de overheid en EU stimuleren het beleidsmatig en financieel. Duurzaamheidsoverwegingen spelen doorgaans de hoofdrol: de lagere CO2-uitstoot per tonkilometer van binnenvaart en trein zijn reden om modal shift weg van het wegtransport te stimuleren. 

Elektrische vrachtauto’s 

Het argument van de hogere CO2-uitstoot van het wegtransport valt weg als in de periode 2030-2050 volgens het Klimaatakkoord zero-emissie (waterstof of elektrisch) dominant wordt. Het vormt dan de norm in het vrachtverkeer. Als vrachtauto’s dan lange afstanden op één acculading kunnen afleggen en de (internationale) laadinfrastructuur voor tussentijds bijladen geen probleem meer is, zijn elektrische vrachtwagens even milieuvriendelijk inzetbaar als elektrisch railvervoer. En milieuvriendelijker dan de binnenvaart, als die dan nog niet emissievrij is. Dan valt het argument van mindere milieuvriendelijkheid van het wegvervoer weg, en kan modal shift vanuit milieuoogpunt geen doelstelling meer vormen. 

Elektriciteitsverbruik 

In zo’n situatie, een periode van modal shift 2.0, gelden andere factoren om te kiezen tussen modaliteiten. Kosten uiteraard, maar als elektriciteit net als nu een schaars goed is, kan het elektriciteitsverbruik in kWh per tonkilometer een rol gaan spelen. Daarnaast kunnen, beschikbaarheid, capaciteit, duur, kwaliteit, veiligheid, betrouwbaarheid, en voorspelbaarheid van het transport de factoren zijn waarop vervoermodaliteiten met elkaar concurreren, of elkaar aanvullen.  

Overbelaste wegen

Inmiddels lijkt duurzaamheid als argument deels ingehaald door een streven naar een breder gebruik van het transportsysteem. Dat blijkt uit een kamerbrief van november 2022 over modal shift. Daarbij moet vervoer van de overbelaste wegen structureel naar de binnenvaart en het spoor worden verplaatst. Dit creëert ruimte op de weg en zorgt voor een betere benutting van de beschikbare capaciteit op de infrastructuur van de binnenvaart en het spoor.   

De bereikbaarheid van Nederland wordt daarmee verbeterd, schreef de minister. Overigens vormen de kilometers die vrachtauto’s en trekkers in Nederland afleggen, slechts 5,4% van het totaal aantal kilometers. 

auteur Robert van Leewen

Lees ook: Ondanks groei joint corridors ligt reverse modal shift op de loer